Sa Seu de Santu Pantaleu rapresentat unu esemplari únicu po s’architetura romànica sarda, poita issa est nàscia gràtzias a s’amesturu de medas contaminatzionis architetónicas e decorativas causadas de diferentis vicendas costrutivas. (gràtzias a motivus architetónicus e decorativus diferentis chi si funt amesturaus in su témpus)
Su fabbricau romànicu est postu apitzus de unu insediamentu costrutitvu
de su períudu bizantinu chi ddoi fiat giai innantis e custu est testimongiau
de su fatu chi ant agatau unu batistériu e atra arrogalla de elementus
architetònicus.
Sa prima pesada est documentada a su 1170 gràtzias a unu scritu in su
muru postu intramesu a su costau de bàsciu e a sa faciada.
In su 1261 ant torrau a pigai is trabballus chi funt acabbaus in su 1289 comenti
documentant atrus scritus scolpius in is elementus architetónicus de su
portali de susu e de sa figura de s’àbside chi arregordat sa cunsacratzioni
de su témpiu cun sa preséntzia de su Giugi de Arborea Marianu II.
Pesau
cun perda de arena de su logu e cun arrogus de materialeddu, s’edifítziu
tenit s’àbside concas a mesudia e anca bessit su soli e ddu
bit beni su bisitadori comenti brintat in su sagrau chi de pagu tempus est
istétiu postu a postu.
Aiuntrus
nci funt bellas figuras in su logu innui ddoi est s’àbside,
su traballu prus importanti est s’Arbor vitae (sa mata de sa vida)
in sa navada de bàsciu, de su pintori piticu Simoni de is Gruxifissus,
artisanu bolonniesu bíviu in sa prima mitadi de su ‘300.
Intramesu
a is òperas chi si podint ispostai bireus su retablu bellu
de su 1503, in sa parti manca de s’Arbor vitae ddoi est su dòpiu
tríticu cun brillantis coloris, pintau a tèmperas in sa mesa,
amostat scenas de sa vida e de su martíriu de Santu Pantaleu e una
Madonna stimada.